( خداشناسى ) ( ساير روشها در باب خداشناسى ) مباحثى كه تا به حال در باب خداشناسى مطرح شد بر اساس شيوهء فلاسفهء الهى و متكلمين اسلامى بود اينك مناسب است قدرى پيرامون سه روش ديگر گفتگو كنيم : 1 - روش عرفانى « تصفيه باطن » . 2 - روش علمى « مطالعه در نظامات هستى » . 3 - روش اسلام يعنى كتاب و سنت « از راههاى گوناگونى كه اشاره خواهيم كرد » . امّا عرفان : عرفا مىگويند : راه رسيدن به خداوند راه دل است بايد آئينه دل را جلا و صيقل داد و آن را از زنگار گناه و معاصى پاك نمود تا نور جمال معشوق و محبوب در آن بتابد ، بايد جان را احيا كرد . اصولا گروهى از دانشمندان و فلاسفه از قديم الايام معتقد بودند كه يگانه راه شناخت صحيح در همهء حقايق همين راه تصفيه و تزكيهء دل است و از اين راه مىتوان خدا را وجدان نمود و راه استدلال كافى نيست زيرا كه : پاى استدلاليان چوبين بود * پاى چوبين سخت بىتمكين بود و افلاطون كه رئيس اشراقيين است مىگويد : اثبات وجود بارى باستدلال ميسر نيست به كشف و شهود است همچنانكه وجود خورشيد را جز به مشاهده نتوان مدلل كرد كه آفتاب آمد دليل آفتاب [ سير حكمت در اروپا